Ijodiy imtihon

Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universitetining 5111200 – O‘zbek tili va adabiyoti hamda 5120101 – Filologiya va tillarni o‘qitish (o‘zbek tili) ta'lim yo‘nalishlari uchun ijodiy imtihonlar diktant shaklida o‘tkaziladi.

UMUMIY QOIDALAR

Yozma ish diktant yozdirish yo‘li bilan abituriyentning orfografik, punktuasion va uslubiy savodxonligini baholash maqsadida o‘tkaziladi. Diktantning mavzulari va matnlari qabul komissiyasi tarkibidagi yozma ish (diktant) o’tkazish bo‘yicha mutaxassislardan iborat komissiya tomonidan me’yoriy hujjatlarda belgilangan muddat va tartibda shakllantiriladi, qabul komissiyasi raisi tomonidan tasdiqlanadi va OO‘MTV bilan kelishiladi.

Diktantning mavzulari va matnlari komissiya raisiningqat’iy sir saqlanadigan seyfida saqlanadi hamda u yozma ishlarning oshkor qilinmasligi uchun shaxsan javobgar hisoblanadi.

Abituriyentlarga yozma ish (diktant) o‘tkazish tartibi bo‘yicha tegishli mutaxassislar tomonidan konsultatsiyalar tashkil qilinadi. Abituriyentlarga yozma ishni qayta topshirishga ruxsat berilmaydi.

Diktantlar tekshirib chiqilgandan so‘ng, baholangan holda yozma ish (diktant) o‘tkazish bo‘yicha komissiya raisi tomonidan qabul komissiyasi mas’ul kotibiga topshiriladi. Diktant o‘tkaziladigan auditoriyaga lug‘at, kitoblar, uyali telefon, kompyuter, telekommunikatsiya vositalari, shpargalkalar va boshqalar olib kirish taqiqlanadi.

 

I. Diktant yozishga doir asosiy talablar

Abituriyentlarga diktant yozish uchun 1 akademik soatdan iborat vaqt beriladi. Diktantga quyidagi talablar qo‘yiladi:

- matn mazmuni belgilangan talablarga mos, g‘oyaviy-badiiy jihatdan yuksak bo‘lishi lozim;

-diktant matni hajmi 220-250 so’zdan iborat bo’lishi lozim;

-agar matnda ma’nosi qiyin so‘zlar, so‘z birikmalari, jumlalar bo‘lsa, diktant yozishni boshlashdan avval tushuntirilishi lozim;

- diktant egallangan bilim, ko‘nikma va malakalarni mustahkamlashga va tekshirishga xizmat qilishi lozim;

- diktant uchun o‘rta umumta’lim hamda o‘rta maxsus ta’lim dasturlariga mos keladigan va olingan bilimlarni sinash imkoniyatini beradigan material tanlanishi zarur bо’ladi;

- tanlangan material ijodiy bо‘lishi, mustaqil о‘qilgan yoki о‘quvchiga mustaqil o‘qish uchun berilgan asarlardan olinadi;

-diktant yozishda o’zbek yozuvi (kirill yoki lotin alifbosi asosidagi) variantlarini abituriyent ixtiyoriy ravishda tanlashi mumkin;

- diktant yozishda abituriyentlar o’zbek yozuvining husnixat talablariga va punktuatsiya qoidalariga rioya qilinishi shart.

Diktantni o‘tkazish tartibi quyidagicha:

1. Matn tushunarli, ifodali tarzda o‘qib beriladi.

2. Keyin birinchi jumla qayta o‘qib eshittiriladi.

3. O‘qituvchi yozish oson bo‘lishi uchun gapni sintagmalarga bo‘lib o‘qib beradi, o‘quvchilar yoza boshlaydilar.

4. Gap tugaganligini anglatish uchun u qayta o‘qiladi.

5. O‘z-o‘zini tekshirish imkoniyatini berish uchun matn yana bir marta to‘la o‘qib eshittiriladi. Imlosi qiyin yoki o‘quvchiga notanish so‘zlar izohlanishi ham mumkin.

DIKTANT BELGILANGAN TARTIBDA QUYIDAGI 2 MEZON ASOSIDA BAHOLANADI

Umumiy ball – 63 ball, shundan:

 

  1. Imloviy savodxonlik darajasi uchun - 50 ball.
  2. Husnixat uchun – 13 ball.

 

Diktantni baholash mezonlari

Baholash tartibi

Ball

1.

Nutqiy savodxonlik darajasi: matnning adabiy til me'yorlari (fonetik, leksik, grammatik, punktuatsion, uslubiy)ga amal qilingan holda yozilishi.

1. Diktantda orfografik, uslubiy va   punktuatsion xatolar mavjud bo‘lmasa.

2. 1 ta orfografik, va 1 ta punktuatsion xato mavjud bo‘lsa.

3. 2 ta orfografik, 2 ta punktuatsion xato mavjud bo‘lsa.

4. 3 ta orfografik, 3 ta punktuatsion xato mavjud bo‘lsa.

5. 4 ta orfografik, 4 ta punktuatsion xato mavjud bo‘lsa.

6. 5 ta orfografik, 5 ta punktuatsion xato mavjud bo‘lsa.

7. 6 ta orfografik, 6 ta punktuatsion xato mavjud bo‘lsa.

5. 7 ta orfografik, 7 ta punktuatsion xato mavjud bo‘lsa.

6. 8 ta orfografik, 8 ta punktuatsion xato mavjud bo‘lsa.

7. 9 ta orfografik, 9 ta punktuatsion xato mavjud bo‘lsa.

8. 10 va undan ortiq orfografik, 10 va undan ortiq punktuatsion  xato mavjud bo‘lsa.

 

 

50

 

46

 

42

 

38

 

34

 

30

 

26

 

22

 

18

 

14

 

10

 

 

5

Husnixat uchun

1. Harflar o‘zbek yozuvining grafik tizimiga mos husnixat bilan yozilgan bo‘lsa.

2. Harflarning shakllarida noaniqliklarga yo‘l qo‘yilgan bo‘lsa, matnni yozish jarayonida 1-2 o‘rinda tuzatishlarga yo‘l qo‘yilgan bo‘lsa.

3. Husnixat talab darajasida bo‘lmasa, uch yoki undan ortiq o‘rinda tuzatishlarga yo‘l qo‘yilgan bo‘lsa.

4. So‘z va jumlalar tashlab ketilgan bo‘lsa, matn yozish qoidalariga rioya qilinmagan bo‘lsa.

 

11-13

 

 

 

8-10

 

 

5-7

 

 

4-6

 

 

Izoh:

  1. Mezonda ko‘rsatilgan xatolar miqdori o‘zgargan taqdirda diktantni baholashda orfografik xatolar soniga asoslaniladi.
  2.  Bir tipdagi xatolarning hammasi bitta xato sanaladi.

 

Bir xil va har xil tipdagi xatolar

 

- muayyan grammatik hodisa va bir orfografik, punktuatsion, uslubiy qoida bilan bog‘liq nuqsonlar bir xil tipdagi xatolar hisoblanadi. Bir xil tipdagi xatolarning hammasi bitta xato sanaladi va bu baholash uchun mezon bo‘ladi Masalan, o‘quvchi bir xil  so‘zda besh o‘rinda h o‘rnida x yozgan bo‘lsa, hammasi bitta orfografik xato hisoblanadi;

- agar o‘quvchi kirish so‘zlarning yozilishida beshta punktuatsion xatoga yo‘l qo‘ygan bo‘lsa, hammasi bitta xato hisoblanadi;

- agar o‘quvchi vergulning kirish so‘zlarda, uyushiq bo‘laklarda va bog‘lovchisiz qo‘shma gap qismlari orasida ishlatilish qoidalarini bilmasa, bularning har biri alohida-alohida xato sanaladi;

- agar o‘quvchi yozma ishda qaratqich belgisini 3 o‘rinda noto‘g‘ri qo‘llagan bo‘lsa, bitta uslubiy xato sanaladi.

 

Yozma ishda xatolarning belgilanishi

Umumiy о‘rta ta’lim maktablarida yozma ishni tekshirishda xatolar tagiga chizish hamda daftar hoshiyasiga belgilar chiqarish yо‘li bilan kо‘rsatiladi va hisobga olinadi. Xatolarni kо‘rsatish uchun:

  • imlo xatosi ostiga ikki chiziq (=)
  • tinish belgilardagi xato ostiga bir chiziq (-).  Daftar hoshiyasiga esa quyidagi shartli belgilar qо‘yiladi:
  • / (shtrix) - imlo xatosini bildiradi;
  • V (ve) - tinish belgisidagi xatoni bildiradi;
  • Z (zet) - abzatsni, ba’zan matndagi behuda bо‘sh qoldirilgan yoki noо‘rin band qilingan satrlarni bildiradi;
  • daftar hoshiyasiga qavs ichida undov belgisi (!) qо‘yish bilan tahsin yoki maqtovni; nо‘noq, tushunarsiz, notо‘g‘ri jumlalar rо‘parasidagi daftar hoshiyasiga qavs ichida sо‘roq belgisi (?) qо‘yish bilan e’tiroz yoki tushunarsizlikni bildirish mumkin. Ish tekshirib bо‘linganidan keyin xatolar tasniflanib, ularning soni, masalan, imloviy - 2 ta, ishoraviy - 3 ta  kabi kо‘rsatilishi mumkin.

Apellyatsiyaga berish tartibi

Apellyatsiya arizasi javoblar e'lon qilingan kundan boshlab 24 soat ichida qabul qilinadi. Abituriyent o‘zi yozgan kasbiy (ijodiy) imtihon javoblari asosida apellyatsiyaga shaxsan o‘zi ariza berishi lozim.